Historia Osiedla Borek

 

Historia osiedla Borek

Wrocławskie osiedle Borek leży w dzielnicy Krzyki.Przed rokiem 1945 nosiło nazwę Kleinburg.

Osiedle Borek należy do najpiękniejszych i najlepiej utrzymanych we Wrocławiu. Przed wojną zachwycało przyjezdnych swoimi willami i pałacami skąpanymi w morzu zieleni. Straszliwa wojna okaleczyła naszą dzielnicę, która pomimo tego ma wszelkie warunki, aby nawiązać do dobrych tradycji i stać się przy odpowiednim wyeksponowaniu wizytówką Wrocławia. Nie ma w naszym mieście wielu osiedli takich jak to.

Nazwa osiedla wywodzi się od dość pokaźnych rozmiarów lasu położonego na południe od dzisiejszej ul. Kampinoskiej. Fragment tego lasu ocalał pod postacią Parku Południowego i jest ulubionym miejscem spacerów i wypoczynku okolicznych mieszkańców. Początki osady Borek sięgają XII wieku. Pierwsze zachowane wzmiankowanie wsi Borek pochodzi z roku 1193. Wieś znajdowała się przy obecnej ul. Januszowickiej (Kleinburgstraße) pomiędzy Jaworową a Kutnowską. Istnieją uzasadnione domniemania, że z tej wsi pochodził trzynastowieczny uczony Witelon, znany też jako Vitello Thuringopolonis albo Erazm Ciołek. Wspomina on w swoich pracach o tym, jak w latach 1270-78 w lasku w pobliżu wsi przeprowadzał swoje doświadczenia z optyki i fizjologii postrzegania. Aż do 1881r. istniał tu folwark należący do jednego z wrocławskich szpitali. Przełomowy dla naszego osiedla okazał się koniec XIXw. Wyburzenie murów miejskich, co zapoczątkowane zostało przez wojska napoleońskie na osobisty rozkaz cesarza w 1811r. doprowadziło do ekspansji zabudowy typowo miejskiej na południe. W wyniku rozrostu tzw. Przedmieścia Świdnickiego dotychczasowe dzielnice straciły swój charakter i funkcje rolnicze.

Charakter willowej dzielnicy Wrocławia nabrał Borek w pierwszych dwóch dziesięcioleciach XXw. Stał się wówczas najpiękniejsza częścią miasta będąc zamieszkanym przez bogatsze warstwy społeczeństwa. W granicach Wrocławia Borek znalazł się w 1897r.

Przełom wieków i pierwsze dziesięciolecia XXw. to najwspanialszy okres rozwoju osiedla. Na obszarze 28 ha porosłych pozostałościami wspomnianego wcześniej odwiecznego boru postanowiono założyć w 1892r. park miejski, którego wejście zdobiła przed wojną figura ogrodnika z brązu. W parku powstała kawiarnia, nieopodal której założono piękny staw z terasą widokową. Na południowym krańcu parku przy torach kolejowych znajduje się także pagórek widokowy, z którego można było ponoć dojrzeć górę Ślężę.

Wraz z rozwojem społeczności lokalnej powstawały także budynki o charakterze usługowym i gospodarczym. Potrzeba zaopatrzenia dzielnicy południowej w wodę była przyczyna budowy neogotyckiej wieży ciśnień, największej w Wrocławiu. Ukończona w 1905r. wieża miała 62m wysokości, a zbiornik mógł pomieścić 1800m3 wody. Wieża dysponowała platformą widokową znajdującą się na wysokości 43m. Przy dobrej pogodzie można z niej było dostrzec nawet Karkonosze, odległe o 100km.

Kolejne, ważne budowle usługowe to wybudowany w latach 1912-1915, kosztem 1.035.000 marek gmach Urzędu Poczty przy ul. Powstańców Śl. oraz siedziba radia (a obecnie również telewizji) przy ul. Karkonoskiej. Budynek radia powstał w 1925r. i był po wojnie jednym z najszybciej odbudowanych.

Nasze osiedle zamieszkiwali przed wojną pobożni luteranie. Dla zaspokojenia ich potrzeb duchowych wybudowany został w latach 1907-1909 kościół parafialny pw. Św. Jana – niezwykłe połączenie stylu neoromańskiego z wyraźnymi elementami bizantyjskimi. Świątynię wieńczy wysoka na 78m wieża, a w południowej i północnej ścianie znajdują się ogromne okna witrażowe o powierzchni 36m2 każde. Przedwojenne witraże przedstawiały Ostatnią Wieczerzę i Wskrzeszenie Łazarza. Obecnie jest to kościół pw. św. Augustyna i może pomieścić ok. 1500 osób, co jest dość znaczną liczbą i stawia kościół w rzędzie największych we Wrocławiu.

Granice Borku na mapie M. Grügera z 1911r. wyznacza na wschodzie dzisiejsza ulica Ślężna, na południu i zachodzie z niewielkimi odstępstwami tory kolejowe, a na północy aleje: Generała Hallera i Wiśniowa. Współczesne granice są niemal identyczne, z dokładnością do wspomnianych (dziś już nieaktualnych) odstępstw od linii torów kolejowych oraz z tym, że od strony wschodniej osiedle poszerzono tak, że włączono w nie ulice Weigla i Pułtuską.

Wrocław przeżył w 1945r. najtragiczniejszy moment w swoich długich dziejach. Poprzedni uległ zniszczeniom na podobną skalę w czasie najazdu tatarskiego w 1241r. Główny kierunek natarcia radzieckich pułków prowadził przez południowe i zachodnie rejony naszego miasta.

W efekcie zniszczenia w naszej dzielnicy sięgnęły katastrofalnego poziomu 90%. Przybyli do Wrocławia polscy pionierzy ujrzeli więc obraz niemalże apokaliptyczny.

W okresie PRLu na Borku wybudowano kilkadziesiąt bloków mieszkalnych, w tym 8 bloków dziesięciopiętrowych, które, ustawione wzdłuż ul. Powstańców Śląskich (drogi wylotowej z Wrocławia), osłaniają niską zabudowę zlokalizowaną po wschodniej i zachodniej stronie arterii. W okresie tym wybudowane zostały również dwa biurowce przy ul. Racławickiej.

W okresie po 1989r., ze względu na ograniczoną wolną powierzchnię działek, powstało relatywnie niewiele budynków. Największymi inwestycjami ostatnich lat są Centrum Handlowe Borek, biurowiec przy zbiegu ulic Powstańców Śląskich i Hallera oraz dwa apartamentowce przy ul. Racławickiej.

Na koniec 2004r. szacowano, że mieszka tu 14,3 tysięcy osób.